وضعیت بازار، تولید، صادرات، شرکای تجاری، توسعه و پیشرفت لحظهبهلحظه نشان میدهد که خودروسازی ایران و چین در دو جهان کاملاً متفاوت و در دو لیگ مختلف قرار دارند. چه عواملی منجر به ایجاد چنین فاصلهای شده است؟ بهنحوی که تولید چین از مرز ۳۰ میلیون دستگاه عبور کرده است و ایران در حسرت تولید یک میلیون دستگاه میسوزد.
به گزارش پایگاه خبری اسببخار، بهطور عام صنعت خودروسازی بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه صنعتی و اقتصادی کشورها، نقش کلیدی در ایجاد اشتغال، نوآوری و رشد صادرات ایفا میکند. در دهه گذشته، چین با استراتژیهای هدفمند و سرمایهگذاریهای گسترده، بهعنوان بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده خودرو در جهان ظاهر شده و تمرکز ویژهای بر فناوریهای نوین مانند خودروهای الکتریکی داشته است. در مقابل، صنعت خودروسازی ایران با سابقهای بیش از نیم قرن، تحت تأثیر تحریمهای بینالمللی و محدودیتهای ارزی و فناوری، با چالشهای ساختاری روبهرو بوده و رشد آن ناپایدار مانده است.
وضعیت تولید و بازار
چین
تولید خودرو در چین از حدود ۲۸ میلیون دستگاه در سال ۲۰۱۷ (که شامل بیش از ۲۴ میلیون خودرو سواری بود) به بیش از ۳۱ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است و پیشبینی میشود به حدود ۳۵ میلیون دستگاه نیز برسد. بازار داخلی چین با تقاضای رو به رشد برای خودروهای الکتریکی (EV) و هیبریدی، به بزرگترین بازار جهانی EV تبدیل شده و بیش از ۷۰ درصد تولید جهانی خودروهای الکتریکی را در سال ۲۰۲۴ به خود اختصاص داده است. فروش خودروهای انرژی نو (NEV) در چین تا سال ۲۰۲۵ به بیش از ۴۰ درصد کل فروش خودرو رسیده و ارزش بازار EV به حدود ۳۷۸ میلیارد دلار میرسد.
ایران
تولید خودرو در ایران طی این دوره عمدتاً بین ۱ تا ۱.۳ میلیون دستگاه در سال نوسان داشته است. برای مثال، تولید در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۰۷ میلیون دستگاه بوده و در نیمه اول ۲۰۲۵ بیش از ۴۰۴ هزار دستگاه گزارش شده است. تحریمها و محدودیتهای واردات قطعات منجر به کاهش ظرفیت تولید و کمبود در بازار داخلی شده است. سهم خودروهای الکتریکی و هیبریدی در ایران هنوز بسیار محدود است، هرچند تقاضا برای خودروهای CNG و هیبریدی در حال افزایش بوده و نخستین خودروی هیبریدی پلاگین در سال ۲۰۲۵ رونمایی شده است. بازار خودرو ایران با ارزشی حدود ۴۱.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵، عمدتاً بر پایه خودروهای بنزینی متکی است.
تنوع محصولات و فناوری
چین
شرکتهای چینی مانند BYD ،Geely و NIO تنوع گستردهای از محصولات شامل خودروهای سواری، SUV، وانت و خودروهای الکتریکی پیشرفته ارائه میدهند. پیشرفتهای فناوری مانند باتریهای لیتیومیون، سیستمهای خودران و ادغام هوش مصنوعی، چین را به پیشرو جهانی تبدیل کرده است. تولید خودروهای الکتریکی در سال ۲۰۲۴ به ۱۷.۳ میلیون دستگاه رسید و تمرکز بر فناوریهای مکمل مانند نیمهرساناها و خودروهای متصل، رشد این بخش را توسعه بخشیده است.
ایران
تولید در ایران عمدتاً بر مدلها و پلتفرمهای قدیمی متمرکز است. فناوریهای نوین مانند خودروهای خودران یا سیستمهای ایمنی پیشرفته هنوز توسعه نیافتهاند و خودروهای الکتریکی در مراحل اولیه قرار دارند. با این حال، پیشرفتهایی در زمینه خودروهای برقی و هیبریدی دیده میشود، اما از یکسو، تحریمها دسترسی به فناوریهای پیشرفته را محدود کرده و از سوی دیگر، پایه این محصولات نیز عمدتاً چینی است.
سیاستهای حمایتی و سرمایهگذاری
چین
دولت چین با سیاستهایی مانند «Made in China 2025»، مشوقهای مالیاتی، یارانههای تحقیق و توسعه و سرمایهگذاری در زیرساختهای EV از رشد صنعت حمایت کرده است. برنامههای دوساله (۲۰۲۵–۲۰۲۶) بر مصرف داخلی، تجارت خودروهای دستدوم و معافیتهای مالیاتی EV تمرکز دارد و محدودیتهای مالکیت خارجی را نیز برداشته است.
ایران
حمایتهای دولتی در ایران عمدتاً شامل قیمتگذاری دستوری، تسهیلات مالی و برنامههای خوداتکایی است. همچنین تحریمهای بینالمللی (مانند بازگشت تحریمهای سازمان ملل در سال ۲۰۲۵) دسترسی به سرمایهگذاری خارجی و فناوری را کاهش داده و زنجیره تأمین را مختل کرده است. این سیاستها در نهایت منجر به زیان انباشته خودروسازان بزرگ کشور شده است.
صادرات و رقابت جهانی
چین
چین با صادرات بیش از ۴.۹۵ میلیون دستگاه در ۹ ماه اول سال ۲۰۲۵ (افزایش ۱۴.۸ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل)، به بزرگترین صادرکننده خودرو تبدیل شده و برندهای چینی در بازارهای اروپا، آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین (مانند مکزیک) نفوذ کردهاند. ارزش صادرات خودرو در ۱۰ ماه اول سال ۲۰۲۵ به ۱۱۲.۷ میلیارد دلار رسیده است.
ایران
صادرات خودرو ایران محدود و عمدتاً به کشورهای همسایه مانند عراق، امارات و قرقیزستان انجام میشود. ارزش صادرات در سال ۲۰۲۳ حدود ۶.۳۱ میلیون دلار بوده و در نیمه اول سال ۲۰۲۴ بیش از ۲ میلیون دلار گزارش شده است، اما پیشبینی انقباض ۵ درصدی در سال ۲۰۲۵ وجود دارد. برندهای ایرانی هنوز توان رقابت جهانی ندارند و تحریمها صادرات را بیش از پیش محدود کرده است.
تحلیل و جمعبندی
صنعت خودروسازی چین در دهه گذشته با رشد انفجاری در تولید، تنوع محصولات و توسعه فناوریهای نوین مانند خودروهای الکتریکی و خودران، به یک قدرت جهانی تبدیل شده است. سیاستهای حمایتی دولت، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و تمرکز بر زنجیره تأمین جهانی، این صنعت را به ابزاری کلیدی برای صادرات و اقتصاد چین بدل کرده است.
در مقابل، صنعت خودروسازی ایران با وجود ظرفیت بالقوه و سابقه طولانی، به دلیل تحریمها، محدودیتهای فناوری و سیاستهای سنتی، رشد کندی را تجربه کرده و تولید آن بین ۱ تا ۱.۳ میلیون دستگاه محدود مانده است. سهم خودروهای نوین ناچیز بوده و صادرات نیز عمدتاً منطقهای باقی مانده است. چین با استراتژی بلندمدت و تمرکز بر نوآوری، الگویی موفق ارائه میدهد، در حالی که ایران همچنان با چالشهای ساختاری مانند زنجیره تأمین و کمبود سرمایهگذاری خارجی دستوپنجه نرم میکند.
این نمودار نشاندهنده رشد انفجاری صادرات چین، بهویژه پس از سال ۲۰۲۱ با تمرکز بر خودروهای الکتریکی، در برابر ثبات پایین ایران است. توجه: مقیاس یگانه است، بنابراین میلههای ایران تقریباً نامرئی به نظر میرسند؛ موضوعی که خود تفاوت واقعی میان دو صنعت را بهخوبی برجسته میکند.
نوشته خودروسازی ایران و چین در دو جهان کاملاً متفاوت اولین بار در اسب بخار. پدیدار شد.
نظر بدهید